Có lẽ khi nhắc đến mảnh đất Thanh Hóa, hình ảnh ấn tượng để lại trong tâm trí không ít du khách là bãi biển Sầm Sơn nắng gió, hay vị bùi bùi của nem chua nổi tiếng… Thế nhưng, ở Thanh Hóa còn có những địa điểm thăm quan tâm linh thu hút lượng đông du khách kéo đến hành hương mỗi năm. Trong đó chính là đền Bà Triệu - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lịch sử hình thành đền Bà Triệu linh thiêng đất xứ Thanh

Đền Bà Triệu tọa lạc tại ngọn núi Gai (núi Ải), làng Phú Điền, xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây thuộc quần thể di tích lịch sử văn hóa và kiến trúc nghệ thuật đền Bà Triệu (bao gồm 6 di tích: Đình làng Phú Điền, Lăng mộ, Khu mộ 3 ông tướng họ Lý, đền thờ, miếu Bàn Thề và nghè Đệ Tứ. Đền thờ Bà Triệu được xây dựng và thờ phụng nhằm tưởng nhớ công lao to lớn của nữ Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh và những vị anh hùng khác có công đánh đuổi quân xâm lược Đông Ngô vào giữa thế kỷ thứ 3; đồng thời cũng lưu giữ hiện vật quý hiếm. Đền cách trung tâm thành phố Hà Nội 120 km và Thanh Hóa 17km nên rất thuận tiện để bạn hành hương về đây mỗi năm. 

Có cơ hội được đặt chân về đây để chiêm bái, đồng thời được tận tai nghe những gì hướng dẫn viên kể lại bạn sẽ cảm thấy xúc động vì những gì thế hệ ông cha ta đã ngã xuống hy sinh và để lại đất nước hòa bình cho chúng ta. Theo sử sách ghi lại, Vương Bà Triệu Trinh Nương (hay còn gọi là Triệu thị Trinh) là nữ anh thư đẹp người đẹp nết, mưu trí và văn võ song toàn. Với lòng yêu nước ngùn ngụt và ý chí đập tan ách đô hộ tàn bạo nhà Ngô, khi mới vừa chạm ngưỡng 17 - 18 tuổi độ đẹp nhất trong cuộc đời người con gái, bà Triệu Thị Trinh cùng anh trai Triệu Quốc Đạt đã dấy binh khởi nghĩa lên đến hàng vạn người từ núi Quan Yên. 

Sau khi anh trai mất, bà được tôn lên làm người đứng đầu cuộc khởi nghĩa. Chính nhờ sự uy nghi, kiên định và đồng lòng nên giặc Ngô vẫn không thể đánh bại, đành cử viên tướng Lục Dận để đối phó với khởi nghĩa Bà Triệu. Mặc dù đã có chục trận đánh diễn ra và giặc Ngô không thể làm gì, chỉ có thể sử dụng mưu hèn kế bẩn khiến Bà Triệu tuẫn tiết trên đỉnh núi Tùng.

Với những gì Bà Triệu đã để lại cho nhân dân và hết mình hy sinh cho đất nước, đền thờ Bà đã được lập dưới chân núi Gai - xây lăng, dựng tháp trên đỉnh núi Tùng. Người dân tôn Bà là Thần Hoàng làng thờ tại ngôi đình cổ của làng… Khu di tích mặc dù đã trải qua hàng nghìn năm nhưng vẫn được quản lý, tôn tạo và trở thành địa điểm thờ phụng linh thiêng của Thanh Hóa. Năm 2014, Thủ tướng Chính Phủ đã xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt cho di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật Khu di tích đền Bà Triệu. 

Kiến trúc độc đáo đền Bà Triệu 

Không chỉ cảm nhận rõ ràng được không khí trong lành, sự yên bình vốn có mà bạn còn phải bất ngờ với khi chiêm ngưỡng kỹ lối kiến trúc độc đáo của đền Bà Triệu. Đền được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống của vùng đồng bằng bắc trung bộ. Tổng thể ngôi đền từ ngoài vào trong sẽ là cổng ngoại, hồ nước, bình phong rồi đến cổng nội, tả hữu mạc. Cuối cùng là khu vực tiền đường, trung đường và hậu cung. Khu vực thờ Bà Triệu chính là hậu cung ở giữa. Phía cánh tả thờ thân phụ Vua Bà, cánh hữu thờ thân mẫu Vua Bà, trung đường thờ tướng quân Trần Quốc Đạt. 

Khu vực nổi bật nhất là hồ sen và tiền đường, nơi khoảng sân với hai bên là nhà tiếp khách, nhà lễ. Đi tới cuối sân, bạn sẽ thấy ba gian hậu cung với địa thế trên một mặt bằng cao hơn hẳn so với những nơi khác. Hòa vào trong đó là cảnh sắc thiên nhiên tạo nên vẻ đẹp cổ kính, bình yên, và thiêng liêng lạ kỳ. Còn gì tuyệt vời hơn cảm giác được thư giãn tâm hồn mình trong chốn thanh tịnh như thế này.

Lễ hội đền Bà Triệu có gì thu hút đông du khách kéo về mỗi năm?

Tiêu biểu và đặc sắc nhất trong số các lễ hội dân gian, truyền thống là Lễ hội Bà Triệu là hoạt động văn hóa, tâm linh quý giá, phản ánh sức mạnh tinh thần, lòng tự hào dân tộ. Đồng thời cũng tôn vinh khí phách anh hùng và sự biết ơn của đất nước với anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh, người phụ nữ đầu tiên được nhà nước phong kiến phong Thần. Hằng năm, từ ngày 19 - 24 tháng Âm lịch (tức tháng 3 Dương lịch), những ngày nắng lên là lúc không khí nhộn nhịp đền Bà Triệu bắt đầu diễn ra. Đây là một trong những lễ hội quy mô lớn nhất tỉnh Thanh Hóa.

Lễ hội diễn ra với nội dung phong phú và mang những đặc trưng riêng của văn hóa truyền thống như: Lễ mộc dục, lễ giỗ, lễ trình, lễ rước kiệu, lễ tạ, tế cung đình, tế nữ quan… Đặc biệt nhất phải kể đến lễ rước kiệu. Để được trở thành người rước kiệu, mỗi thanh niên trai tráng trong làng Phú Điền đều phải trải qua cuộc tuyển chọn kỹ lưỡng. Kiệu sẽ được rước từ đình Phú Điền → khu lăng mộ → về đền thờ Bà Triệu… Lúc này, chủ tế đang đi dưới gầm kiệu Bà, kiệu sẽ vừa đi vừa quay đảo như gặp trận cuồng phong, sau đó trở lại trạng thái bình thường. Tuy bị xoay chuyển như thế, nhưng mọi đồ lễ ở trên kiệu đều không bị rơi hay xô lệch. 

Ngoài phần nghi lễ rước kiệu trang nghiêm, thì phần hội cũng được người dân ở đây tổ chức với các trò chơi dân gian khác nhau để phục vụ mọi người và du khách tham quan. Ví dụ như: Đánh bài điếm, đánh cờ người, nấu cơm thi… Phần hội nào cũng đặc sắc và cuốn hút. 

Về với miền quê Thanh Hóa lắng nghe những điệu hát dân ca ngọt ngào và sâu lắng. Nhưng còn tuyệt vời và ý nghĩa hơn gấp nhiều lần khi có cơ hội thăm quan những di tích lâu đời và cổ kính của mảnh đất giàu truyền thống lịch sử lâu đời như đền Bà Triệu. Bên cạnh đó, bạn cũng đừng bỏ qua cơ hội để tắm mát ở những bãi biển nổi tiếng và nhấm nháp đặc sản của Thanh Hóa.